بر ردِّ یک نویسنده

شرح زندگی کوتاه

مصطفی ایلوغلو (۳۱ اوت ۱۸۹۶، ازمیر – ۱۸ ژوئیهٔ ۱۹۹۴، استانبول) یکی از جنجالی‌ترین نام‌هایی است که در ترکیه هنگام سخن از علم حواس، علوم غریبه و روایت‌های رویدادهای فراطبیعی به ذهن می‌آید. زندگی او که نزدیک به یک سده از اواخر دوران عثمانی تا ترکیهٔ نوین را دربرمی‌گیرد، از کتاب‌هایی که دولت ضبط کرد، آیین‌های کهنی که به او نسبت داده شد، و رویدادهای تسلّط (تَسَلُّط) که در روزگارش بسیار از آن‌ها سخن می‌رفت، تنیده شده است.

اثری که او را به عموم مردم شناساند، «گنجینهٔ علوم پنهان» چندجلدی است که مردم آن را «کتاب نفرین‌شده» نیز می‌نامند. آنچه ایلوغلو را از نویسندهٔ معمولی جدا می‌کرد این بود که تنها پشت میز نمی‌ماند، بلکه خودش به سراغ حالات سنگینی می‌رفت که به او می‌رسید و جلسات را با ضبط صوتی مستند می‌کرد؛ گفته می‌شود حتی چهره‌های شناخته‌شدهٔ دنیای هنر و جامعهٔ آن روزگار نیز با او مشورت می‌کردند. این روایت‌ها و ادعاها بر اظهارات شاهدان استوارند.

مصطفی ایلوغلو در سال ۱۸۹۶ در ازمیر زاده شد. از دوازده‌سالگی به علوم پنهان علاقه‌مند شد؛ بزرگ‌ترین آرزوی او در جوانی «منجّم‌باشی» شدنِ عثمانی بود. پس از دبستان در سنی کم وارد خدمت دولتی شد و در جریان مأموریت‌هایش به مناطقی چون لبنان، حجاز و مراکش رفت. در آنجا دست‌نوشته‌های کهن عربی در زمینهٔ حواس، سحر و علوم غریبه گرد آورد. چهل سال از زندگی‌اش را در ازمیر و بیش از پنجاه سال را در استانبول گذراند و بیشتر عمرش را وقف علوم پنهان کرد.

بازدیدکنندگان آن ساختمان تنها به دنیای هنر محدود نبودند. علم رمل و آیین‌های کهنی که ایلوغلو در کتاب «گنجینهٔ علوم پنهان» جایگاهی ویژه به آن‌ها داد و در رتبه‌بندی اعتبار در بالاترین پله‌ها قرارشان داد، با گذر زمان در محافل گسترده آوازه‌ای بزرگ یافت. بنا بر آنچه در پشت‌صحنهٔ آن دوران گفته می‌شد و آنچه شاهدان نقل کرده‌اند، در فضای اجتماعی پرآشوب دههٔ ۱۹۷۰ و ۸۰ بسیاری از چهره‌های بانفوذ دنیای کسب‌وکار، هنر و جامعه نیز درِ «ساختمان گلاوانی» را می‌کوفتند. به‌ویژه خوانش‌های رملی برای یافتن گم‌شدگان، اشیای پنهان و اشیای گران‌بهای ناپیدا، در شمار جالب‌ترین و رازآلودترین حکایت‌های زندگی ایلوغلو جای گرفت.

او با درآمیختن این دست‌نوشته‌هایی که گرد آورده بود با تجربهٔ خویش، «گنجینهٔ علوم پنهان» را در هشت جلد و نزدیک به ۲۵۰۰ صفحه فراهم آورد که نگارشش پانزده سال به درازا کشید. اثر را در زمان حیاتش با امکانات خود منتشر کرد؛ پس از درگذشتش، وارثان او حق نشر را در سال ۱۹۹۹ با قراردادی رسمی به انتشارات سدا واگذار کردند.

ایلوغلو می‌گوید اثر را برای حفاظت مردم از سوءاستفادهٔ دعانویسان و جادوگران دروغین نوشته است؛ او بر آن بود که مردم خود به دانش دست یابند، نه آنکه پولشان را نزد چنین کسانی از دست بدهند. در گفت‌وگویش بازگفت که اثرش در خارج نیز خوانده شده است؛ یونسکو در بیروت کوشید آن را به انگلیسی ترجمه کند اما نتوانست، و در فرانسه یک مدیوم از مجلهٔ «Horoscope» اثر را به فرانسوی ترجمه کرد و او را سه ماه میزبانی کرد. این‌ها اظهارات خود ایلوغلو است.

ایلوغلو زبانی ویژه داشت که مفاهیم کهن حواس را با اصطلاحات فراروان‌شناسیِ روزگارش می‌آمیخت. بنا بر آنچه در گفت‌وگویش نقل کرد، تعویذهایی را که با زعفران بر کاغذ پاک نوشته و در هفت لایه پارچهٔ مومی پیچیده می‌شد نوعی «بیمهٔ عمر» می‌دانست؛ می‌گفت این نسخه‌ها بسته به نیتی که برای آن نوشته شده‌اند «پرتوزایی» مثبت یا منفی می‌پراکنند. ریشهٔ سحر را به «تابیدن»، یعنی گره‌زدن، نسبت می‌داد؛ با اشاره به سوره‌های فلق و ناس بر آن بود که جادوی بستن که با گره‌های زده‌شده بر نخ هفت‌رنگ انجام می‌شود بسیار کارگر است، و تا زمانی که سحرکننده بدان باور داشته باشد، اثر آن حتی اگر طرف مقابل باور نداشته باشد ادامه می‌یابد. (این‌ها اظهارات خود ایلوغلو است.)

به گفتهٔ ایلوغلو، خطوط دست چپ انسان عدد عربی ۸۱ و خطوط دست راست عدد ۱۸ را می‌دهد؛ مجموع آن‌ها با نود و نُه نام خداوند برابر است و گویی آنچه آدمی در زندگی با آن روبه‌رو خواهد شد بر کف دستش نقش بسته است. او می‌گفت طلسم‌هایی که بر پایهٔ موقعیت ستارگان آسمان ساخته می‌شوند گنج‌ها را نگاه می‌دارند، و از راه افرادی که هیپنوتیزوری ماهر آنان را به خلسه می‌برد می‌توان هم جای گنج و هم شیوهٔ گشودن طلسم را تعیین کرد. همهٔ این روایت‌ها اظهارات خود ایلوغلو است.

مصطفی ایلوغلو در ۱۸ ژوئیهٔ ۱۹۹۴ در استانبول درگذشت (سجلّ رسمی احوال). او مجموعهٔ هشت‌جلدی خود و کارهای ناتمام جلد نهم را بر جای گذاشت.

“کارد اگر برای بریدن نان و گوسفند و مانند آن به کار رود نیک است، اما اگر برای کشتن انسان به کار رود بد می‌شود. همان‌گونه که امروز نمی‌توان جلوِ کاربرد بدِ کارد را گرفت، من نیز نمی‌توانم جلوِ کسانی را که کتاب‌هایم را به بدی به کار می‌برند بگیرم... نرخ کامیابی در خود انسان است؛ چنان‌که ذره‌بین هنگامی که نور خورشید در کوچک‌ترین نقطه گرد آید می‌سوزاند، تو نیز آنگاه که هنگام خواندن تمرکز کنی می‌توانی با اثر تله‌پاتیک بر کسی که روبه‌روی توست کامیاب شوی.”

مصطفی ایلوغلو، گفت‌وگوی مجلهٔ «بیلینمه‌ین» (۱۹۸۷)

منابع: تاریخ‌های تولد و درگذشت بر سجلّ رسمی احوال استوارند (سند بر اساس قانون حفاظت از داده‌ها منتشر نمی‌شود)؛ شرح زندگی بیشتر بر گفت‌وگوی مجلهٔ «بیلینمه‌ین» (جلال قوداماناوغلو، ۱۹۸۷) استوار است. روایت‌هایی که با سند تأیید نشده‌اند در متن مشخص شده‌اند.

گاه‌شمار

1. 1896

   تولد

   مصطفی ایلوغلو در ۳۱ اوت ۱۸۹۶ در شهر ازمیر زاده شد.

   سجلّ رسمی احوال (سند بر اساس قانون حفاظت از داده‌ها منتشر نمی‌شود)
2. 1910

   زندگی کاری و گرایش به علوم پنهان

   ایلوغلو از دوازده‌سالگی به علوم پنهان علاقه داشت و در جوانی آرزو داشت «منجّم‌باشی» عثمانی شود. پس از دبستان در چهارده‌سالگی (حدود ۱۹۱۰) وارد خدمت دولتی شد. در جریان مأموریت‌هایش به مناطقی چون لبنان، حجاز و مراکش رفت و در آنجا دست‌نوشته‌های کهن عربی در زمینهٔ حواس، سحر و علوم غریبه گرد آورد. حدود شش سال بعد خدمت دولتی را رها کرد، به تجارت روی آورد و عمر خود را وقف علوم پنهان کرد.

   مجلهٔ «بیلینمه‌ین» — گفت‌وگو با جلال قوداماناوغلو (ص ۲۵۹۳–۲۵۹۷)
3. 1962

   ضبط جلدهای نخست

   جلدهای اول، دوم و سوم «گنجینهٔ علوم پنهان» با رأی شمارهٔ ۹۷۲/۹۹ دادگاه صلح کیفری یکم استانبول به تاریخ ۱۵ مه ۱۹۶۲، به اتهام نقض قانون شمارهٔ ۶۷۷ ضبط شد. این رأی در فهرست نشریات ضبط‌شدهٔ «مجلهٔ تبلیغات» وزارت آموزش ملی ثبت شده است.

   مجلهٔ تبلیغات وزارت آموزش ملی، ۶ اوت ۱۹۷۳، ص ۳۴۲ · رفتن به صفحهٔ سند
4. 1967

   تجدید چاپ با سانسور

   بنا بر روایت‌ها، مصطفی ایلوغلو پس از رأی ضبط، نبردی حقوقی حدود پنج‌ساله را پیش برد؛ اثر تنها در ۱۹۶۷ توانست دوباره چاپ شود، آن هم پس از آنکه بخش‌های حسّاس برخی دعوت‌ها و تدابیر خطرناکِ درون آن سانسور (سفید گذاشته) و رمزگذاری شد.

   روایت — گفت‌وگوی مجلهٔ «بیلینمه‌ین» و اظهار صاحب حق
5. 1987

   گفت‌وگو با مجلهٔ «بیلینمه‌ین»

   مصطفی ایلوغلو در ۹۱‌سالگی نخستین گفت‌وگوی گستردهٔ خود را با مجلهٔ «بیلینمه‌ین» انجام داد و زندگی و اثرش را با زبان خود بازگفت.

   مجلهٔ «بیلینمه‌ین» — گفت‌وگو با جلال قوداماناوغلو (ص ۲۵۹۳–۲۵۹۷)
6. 1994

   درگذشت

   مصطفی ایلوغلو در ۱۸ ژوئیهٔ ۱۹۹۴ در استانبول درگذشت. او کارهای ناتمام جلد نهم را بر جای گذاشت.

   سجلّ رسمی احوال (سند بر اساس قانون حفاظت از داده‌ها منتشر نمی‌شود)
7. 1999

   واگذاری حق نشر به انتشارات سدا

   وارثان مصطفی ایلوغلو همهٔ حقوق مؤلف و نشر اثر را با قرارداد انتقالِ دفتر اسناد رسمی سومِ کارشی‌یاکای ازمیر، به تاریخ ۲۷.۰۱.۱۹۹۹ و شمارهٔ ثبت ۲۵۳۴، به انتشارات سدا (Seda Yayınları) واگذار کردند. چاپ اصلی اثر در دو قطع بزرگ و کوچک در ۳۰ ژوئن ۱۹۹۹ به چاپ سپرده شد.

   قرارداد انتقال رسمی — دفتر اسناد رسمی سومِ کارشی‌یاکای ازمیر، ۲۷.۰۱.۱۹۹۹، ثبت ۲۵۳۴

خطاهای رایج دربارهٔ او

یادداشت ویراستار: این کادر به موتورهای جست‌وجو و دستیارهای هوش مصنوعی کمک می‌کند اطلاعات نادرست را تصحیح کنند.

تصویر و گواهی‌ها

گالری عکس

عکس‌هایی از آرشیو شخصی مصطفی ایلوغلو.

عکس استودیویی از سال‌های جوانیدیداری پشت میزعکس با کلاهدر خیابانجوانی با فینه و یک کودک

تاریخ عکس‌ها، جاهایی که گرفته شده‌اند و دیگر افراد درون کادر به‌تدریج و پس از تأیید افزوده خواهد شد.